Tìm hiểu về dòng gốm Tsuboya yaki (壷屋焼)

Tsuboya yaki, dòng gốm truyền thống có lịch sử hơn 300 năm của Okinawa. Gốm Tsuboya có những nét rất riêng, khác với các dòng gốm truyền thống của các làng gốm khác ở Nhật do Okinawa có văn hóa và truyền thống khác biệt so với phần còn lại của Nhật. Vậy dòng gốm này có nét đặc thù gì?

Lịch sử gốm Tsuboya

Gốm Tsuboya theo tiếng địa phương của Okinawa gọi là Yachimun (やちむん). Vào nửa cuối thế kỷ 16, gốm bắt đầu được sản xuất ở vương quốc Lưu Cầu (琉球 – Ryukyu) mà nay là Okinawa. Vào năm 1682 để phát triển nghề gốm ở đây chính quyền đã tập hợp 3 lò gốm chính tại thời điểm đó và lấy tên địa danh Tsuboya đặt tên cho làng gốm gọi là Tsuboya yaki (Gốm Tsuboya). Với đặc trưng khác biệt của dòng gốm này, năm 1976 nhà nước đã vinh danh gốm Tsuboya là sản phẩm thủ công truyền thống của Nhật.

Đặc trưng của Tsuboya yaki

1. Kỹ thuật nung: gốm 2 loại cơ bản là Arayachi (荒焼, tạm dịch là nung thô ) và Joyachi (上焼, tạm dịch là nung có men)

Nung thô là nung không men ở nhiệt độ trên dưới 1.120 độ C. Thường là các vật dụng lớn như chum đựng rượu, ang đựng nước…
Nung có men là xương gốm được tráng men sau đó nung ở nhiệt độ khoảng 1.200 độ C. Sản phẩm chủ yếu là đồ dùng gia đình như bát, đĩa, cốc, bình rót rượu…

2. Chất đất: người ta cho rằng đồ gốm ở Okinawa bền và người dùng thấy “ấm áp” là do chất đất ở Okinawa tạo nên.

3. Men: men của Tsuboya yaki khá phong phú, các màu men trắng, đỏ, đen, lục, lam, chàm… thường thiên về gam màu ấm mà ta thấy màu chủ đạo là màu đỏ, nâu, xanh…

4. Tạo hình: gốm chế tác thủ công được tạo hình bằng bàn xoay, cũng có khi là nặn tay hoặc đổ khuôn tạo hình rồi tinh chỉnh…

5. Tạo men, trang trí: gốm Tsuboya cũng sử dụng các kỹ thuật về men như nhúng men, phun men hay dội men…

Về trang trí, cũng dùng các kỹ thuật trang trí trên bề mặt gốm như các làng nghề khác như vẽ trên sản phẩm, in hoa văn, dùng triện đóng…

Hoa văn đặc trưng mà ta thường thấy ở Tsuboya yaki là hình vẽ tôm, vẽ cá với sắc đỏ hoặc nâu đỏ tươi sáng mô tả sự sung túc của người dân nơi đây.

Ở lò gốm Ikutoen (育陶園), lò gốm cổ xưa duy trì hơn 300 năm cho đến nay vẫn lưu giữ và tiếp tục phát triển những kỹ thuật làm gốm truyền thống có 3 hoa văn chủ đạo chính là Karakusa (họa tiết dây lá) tượng trưng cho sự trường thọ và phồn vinh, hoa văn Kikumon (họa tiết cúc) mang ý nghĩa chữa lành bệnh tật và kéo dài tuổi thọ và Sakanamon (hoa tiết cá) tượng trưng cho sự giàu có và hạnh phúc.

Sản phẩm đặc thù của Tsuboya yaki

Tsuboya yaki phong phú về chủng loại, các đồ gia dụng như bát, đĩa, cốc, tách, dụng cụ đựng như chum rượu, ang nước… nhưng nếu nói về đồ gốm Tsuboya thì mọi người sẽ nghĩ ngay đến Shisa (tượng sư tử), Dachibin (bình rượu đeo bên người) hay Karakara (bình rót rượu) với tạo hình riêng có của vùng Okinawa. Ngoài ra còn có những tấm biển khắc chữ Ishiganto(石敢当) treo ở góc ngã 3, ngã tư đường để trừ tà (chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc), hay hũ đựng tro cốt (厨子甕 – Zushigame) và bình đựng rượu đem biếu tặng mang lại điều tốt lành gọi là Yushibin (嘉瓶)

Tượng Shisa