Ý nghĩa cây Tùng và chim Hạc trên những sản phẩm gốm sứ Nhật Bản

Ý nghĩa TÙNG – HẠC trên những sản phẩm gốm sứ Nhật Bản

Đầu tiên là về cây Tùng, tương truyền, người xưa chủ yếu trồng hai loại hoa mộc: một là ngũ cốc để đảm bảo cuộc sống vật chất sinh tồn, hai là hoa mộc, trồng vườn với diện tích nhỏ, dùng làm thuốc, lấy hoa tế lễ và thưởng ngoạn. Tùng là một trong những loại hoa mộc được trồng sớm nhất với hình dáng cao to vững trãi. Trong quan niệm của cổ nhân, Tùng có những điểm độc đáo sau:

1. Tùng tượng trưng khí chất người quân tử: Nếu như các loại cây khác dễ dàng bị chôn vùi trong giá lạnh, thì Tùng vẫn ngang nghênh đón giá rét. Đặc biệt, Tùng bách không kén đất. Chính vì không kén đất, lại xanh tốt quanh năm nên cổ nhân chọn tùng bách tượng trưng cho lý tưởng xanh hoá đạo lộ. Tính chất lý tưởng của tùng, xanh bốn mùa, làm đẹp cho đời, tượng trưng cho đạo của người quân tử.

2. Tùng là hình ảnh ký thác sự nhớ thương: Thời Xuân thu, người ta thường trồng cây Tùng bên cạnh ngôi mộ của những người thân yêu trong gia đình, không chỉ tượng trưng cho tinh thần hiên ngang, trường tồn mà còn thể hiện sự tương thông giữa người chết và người sống.

3. Tùng được coi là cây linh thiêng: Theo người xưa, Tùng có thể hoá nhập, biến thành con vật, hoặc ăn quả Tùng có thể trường sinh bất lão. Trong “Cao cao sơn ký” nói: trên vùng đất cao có một cây đại thụ tùng, không biết mấy nghìn năm tuổi, nhưng tinh linh của nó có thể biến thành Trâu xanh và rùa. Nếu như ăn được quả của cây đại thụ tùng có thể trường sinh bất lão.

4. Tùng tượng trưng cho danh tiếng và công đức của tổ tiên: Cổ nhân cho rằng bách thụ là âm mộc, cho nên chữ bách có bộ “bạch” đi cùng. Bạch là Tây phương chính sắc. Bách hướng đến “âm” là chỉ Tây, không giống như các cây khác đều hướng đến Dương, vì vậy thụ bách là “cây có Trinh đức”. Cổ nhân khi cư táng, thường trồng bên mộ tiền nhân bách thụ. Trồng bách thụ trên mộ, trực tiếp tượng trưng cho danh tiếng và công đức của tổ tiên, đồng thời cũng qua đó gửi gắm tấm lòng nhớ thương đối với tổ tiên.

Với nhiều ý nghĩa to lớn như vậy, cây tùng giờ đây đã trở thành một biểu tượng cho người quân tử, không bao giờ chịu khuất phục trước khó khăn, gian khổ, đồng thời cũng biểu trưng cho mối thâm tình giữa con cháu với ông bà, tổ tiên nên được sử dụng nhiều trong nghệ thuật, đặc biệt là hội họa và gốm sứ

Tiếp theo là về chim Hạc, chim Hạc là một loại sếu đầu đỏ – loài động vật quý hiếm trên thế giới và có tên gọi tiếng Nhật là Hạc Tancho. Trong đó, chữ “tan” có nghĩa là màu đỏ và chữ “cho” để chỉ chỏm lông trên đỉnh đầu của loài chim này. Nguồn gốc từ Tancho xuất phát từ đặc điểm loài Hạc có chỏm lông màu đỏ như chiếc mũ. Chim Hạc hiện được xem là loài chim lớn nhất Nhật Bản vì có chiều dài sải cánh lên đến 1.4m.

Ở Nhật Bản, Hạc được xem là biểu tượng của sự hòa hợp trong cuộc sống hôn nhân, vì một khi con trống và con mái kết đôi, chúng sẽ sống bên nhau suốt cả đời. Đó cũng là lý do biểu tượng này thường được sử dụng để trang trí cho trang phục cưới kimono và nhiều đồ vật khác.

Với vòng đời từ 30 – 60 năm, chim Hạc cũng là loài lông vũ có tuổi thọ cao nhất trong họ nhà chim, chính vì lý do đó mà người Nhật Bản và các nước phương Đông thời xưa quan niệm rằng Quy (Rùa) và Hạc là những linh vật tượng trưng cho sự trường thọ. Quy và Hạc cũng là đề tài chủ đạo cho rất nhiều bộ môn nghệ thuật như điêu khắc, hội họa, và đặc biệt là nghệ thuật gốm sứ.

Nhắc đến chim Hạc và Nhật Bản, chắc chắn chúng ta cũng không lạ lẫm gì với bộ môn nghệ thuật xếp giấy Origami. Tại xứ Phù Tang, mọi người tin rằng nếu bạn xếp 1000 con hạc giấy thì bạn sẽ đổi lại được một điều ước cho sự an bình, hạnh phúc và thuận lợi. Ngoài ra, hạc giấy còn là biểu tượng của hòa bình.

Ảnh: ST

Thú vị hơn nữa, là hình ảnh chim Hạc cũng xuất hiện trên logo của hãng hàng không quốc gia Nhật Bản với hình ảnh một chú chim Hạc đỏ đang vươn đôi cánh tạo thành một vòng tròn tượng trưng cho Mặt trời – biểu tượng của Nhật Bản. Theo ban giám đốc của Japan Air Lines, chim Hạc tượng trưng cho tinh thần quật cường và sự vĩnh cửu.